праект пра суб’ектнасць
Беларуская дэкаланізацыя
Навігацыйная база: паняцці, падыходы, крыніцы
Секцыя 1
Што мы называем дэкаланізацыяй
Не як лозунг ці акадэмічны тэрмін, а як працэс вяртання суб’ектнасці: права самім апісваць сваю гісторыю, культуру, мову, памяць і месца Беларусі ў Еўропе.
Дэкаланізацыя — гэта не толькі пра мінулае і не толькі пра мову. Гэта рамка, якая дазваляе пабачыць, як імперскія і савецкія структуры ўплывалі на тое, як беларусы ўспрымаюць саміх сябе, сваю культуру і сваю будучыню.
Секцыя 2
Чаму гэта важна цяпер
Беларуская ідэнтычнасць доўга апісвалася праз чужыя цэнтры — расійскі, савецкі, часам польскі або агульна «постсавецкі». Гэта стварала адчуванне другаснасці: нібы беларуская культура — дадатак да чужой гісторыі, а не самастойны досвед.
Вярнуць беларускую рамку размовы значыць сказаць: мы самі вызначаем, што лічым сваім, як называем свой досвед і куды рухаемся далей. Гэта праца з мовай, з памяццю, з інстытуцыямі і з самавяршэннем.
Секцыя 3
Што мы робім у гэтым праекце
Мы не прэтэндуем на поўнае даследаванне тэмы — гэта першы публічны каркас. Мы збіраем паняцці, падыходы, крыніцы і медыйныя матэрыялы, якія робяць тэму зразумелай для шырэйшай аўдыторыі.
У наступных этапах база можа пашырацца аналітычнымі матэрыяламі, аўтарскімі эсэ, перакладамі ключавых замежных тэкстаў і асобнымі даследаваннямі пра беларускую дэкаланіяльную думку.
Гласарый
Паняцці ў трох тэматычных групах
Словы, якія трэба ведаць, каб размаўляць пра беларускую дэкаланізацыю дакладна і без падмены паняццяў. Гласарый падзелены на тры ўзаемазвязаныя групы.
01 · Ядро
Базавыя паняцці
Каланіяльнасць, імперскасць, суб’ектнасць, постсавецкі стан — тэрміны, якія задаюць агульную рамку размовы.
02 · Культура
Мова, памяць, веды
Як моўная іерархія, канон і архіў аформілі тое, што мы лічым «сваім», і што значыць вяртанне права на ўласны голас.
03 · Беларускі досвед
Наш уласны кантэкст
Тутэйшасць, ліцвінства, Адраджэнне, русіфікацыя — паняцці, якія апісваюць менавіта беларускую гісторыю і яе зломы.
Падыходы
Пяць кірункаў
Пяць кірункаў, праз якія можна думаць пра беларускую дэкаланізацыю: ад класічнай посткаланіяльнай тэорыі да рэгіянальных параўнанняў.
01
Класічная посткаланіяльная тэорыя
02
Дэкаланізацыя ведаў, адукацыі і культуры
03
Усходнееўрапейскі / постсавецкі досвед
04
Беларускі досвед
05
Рэгіянальныя параўнанні
Пра праект
Адкрыты каркас
Гэта не закрытая энцыклапедыя і не фінальнае слова. Гэта публічны каркас, які мы запрашаем разам дапаўняць, удакладняць і абмяркоўваць. Беларуская дэкаланізацыя — агульная праца аўтараў, рэдакцый, даследчыкаў і чытачоў.