Простае тлумачэнне
У XVI–XVIII стст. беларуская літаратурная мова («руская» ў тэрмінах ВКЛ) паступова змянялася польскай — гэта паланізацыя эліты. У XIX ст. ужо Расійская імперыя выціскала польскае і беларускае — гэта русіфікацыя.
Дзве хвалі працавалі па падобнай логіцы: «вышэйшая» мова заменьвае «ніжэйшую» праз школу, дзяржаўны апарат і царкву.
Беларускі прыклад
Забарона беларускай лацінкі ў Расійскай імперыі, прадпісанне богаслужэння ў царкве «па-царкоўнаславянску рускай рэдакцыі», пераход школы на рускую — усё ў XIX ст.
Чаму гэта важна
Бачыць паланізацыю і русіфікацыю разам — не каб іх раўняць, а каб разумець механіку. Беларускі досвед заўсёды быў «паміж» — гэта не слабасць, гэта позіцыя.
Крыніцы
- Сагановіч, Г. (2001). Нарыс гісторыі Беларусі.
- Запрудскі, С. (2003). Беларуская мова ў ХХ стагоддзі.